“विद्यार्थ्यांचे भविष्य घडवायचे असेल, तर शिक्षण मजबूत असले पाहिजे; पण शिक्षण मजबूत ठेवणाऱ्या शिक्षकाचीच अवस्था बिकट झाली तर?”
आज प्रत्येकाच्या तोंडी एकच गोष्ट असते—विद्यार्थ्यांनी शिकले पाहिजे, पुढे गेले पाहिजे, चांगले नागरिक झाले पाहिजे. यात कोणाचेही दुमत नाही. विद्यार्थ्यांना शिक्षणाची नितांत गरज आहे. मात्र, या शिक्षण प्रक्रियेचा सर्वात महत्त्वाचा आधारस्तंभ असलेल्या शिक्षकांच्या मनातील घुसमट आणि अस्वस्थता समजून घेण्याची गरज आहे.
कधी-कधी एखादी चुकीची माहिती विद्यार्थ्यांपर्यंत पोहोचते. सत्य काय आहे, हे शिक्षकाला माहीत असते. वस्तुस्थिती स्पष्ट करण्याची इच्छा असते. मन सांगते—“चूक आहे तर चूक म्हणा, सत्य समोर आणा.” पण त्याच क्षणी दुसरा विचार मनात येतो—“यामुळे विद्यार्थ्यांचे नुकसान तर होणार नाही ना?”
आणि मग शिक्षक गप्प बसतो…
हे मौन अज्ञानाचे नसते, भीतीचेही नसते.
हे मौन असते विद्यार्थ्यांच्या भवितव्याची काळजी घेणाऱ्या शिक्षकाचे!
शिक्षकाला माहिती असते की, एका चुकीच्या निर्णयाचा, एका गैरसमजाचा किंवा एका वादाचा परिणाम थेट विद्यार्थ्यांच्या शिक्षणावर होऊ शकतो. म्हणून अनेकदा सत्य माहिती असूनही शिक्षकाला संयम ठेवावा लागतो. स्वतःची बाजू मांडण्याऐवजी विद्यार्थ्यांचे हित पुढे ठेवावे लागते.
पण प्रश्न असा आहे की, सतत शिक्षकानेच गप्प बसायचे का?
चुकीची माहिती पसरत राहिली आणि सत्य माहिती देणाऱ्यानेच मौन धारण केले, तर शेवटी नुकसान कोणाचे होते?शिक्षणाचे!
विद्यार्थ्यांचे!
आणि संपूर्ण शिक्षण व्यवस्थेचे!
शिक्षक हा केवळ वर्गात धडा शिकवणारा व्यक्ती नाही. तो विद्यार्थ्यांच्या विचारांना दिशा देणारा, त्यांच्या प्रश्नांना उत्तरे देणारा आणि त्यांच्या भविष्यासाठी झटणारा मार्गदर्शक असतो.
त्यामुळे शिक्षकाला प्रश्न विचारण्याचा, वस्तुस्थिती सांगण्याचा आणि चुकीच्या माहितीला योग्य पद्धतीने विरोध करण्याचा न्याय्य अवकाश मिळाला पाहिजे.
कारण शिक्षकाचे मौन जर विद्यार्थ्यांच्या हितासाठी असेल, तर त्या मौनाची किंमतही समाजाने समजून घेतली पाहिजे.
आज गरज आहे ती शिक्षक विरुद्ध विद्यार्थी अशी भूमिका निर्माण करण्याची नाही; तर शिक्षक आणि विद्यार्थी मिळून शिक्षणाच्या बाजूने उभे राहण्याची.
चुकीच्या माहितीपेक्षा सत्य मोठे असले पाहिजे.
गैरसमजापेक्षा संवाद मोठा असला पाहिजे.
आणि कोणत्याही परिस्थितीत विद्यार्थ्यांचे भविष्य सर्वांत महत्त्वाचे असले पाहिजे.
शिक्षण हे केवळ पुस्तकातील धडे नाहीत.
शिक्षण म्हणजे सत्य ओळखण्याची ताकद, प्रश्न विचारण्याचे धैर्य आणि योग्य गोष्टीसाठी उभे राहण्याची क्षमता.
म्हणूनच…
विद्यार्थ्यांना शिक्षण गरजेचे आहेच; पण त्या शिक्षणाला दिशा देणाऱ्या शिक्षकाचा आवाजही तितकाच गरजेचा आहे.
शिक्षकाला गप्प बसवून शिक्षण मजबूत होत नाही;
तर शिक्षकाला सत्य, विवेक आणि विद्यार्थ्यांच्या हितासाठी मोकळेपणाने बोलता येईल, तेव्हाच शिक्षण खऱ्या अर्थाने मजबूत होते.
शिक्षण गरजेचे… पण शिक्षकांची अवस्था बिकट!
